مشاغلی که دیگر وجود ندارند

تا چند دهه پیش شغل‌هایی وجود داشتند که امروزه با تغییر روش زندگی و امکانات جدید بازار خود را از دست داده‌اند، اما بد نیست یادی کنیم از روزگار سپری شده!

مشاغل ایرانی که دیگر وجود ندارند
شهر فرنگه، از همه رنگه، خوب تماشا کن…

 

آب حوض خالی کن
قبل از آنکه شهرها لوله کشی شوند، در اکثر خانه‌ها حوض وجود داشت، محلی که مردم سر و روی خود را با آب مانده و مملو از آلودگی و انگل و تخم و کرم آن می‌شستند و وضو می‌گرفتند و ظرف و ظروف و لباس‌های خود را با آب آن‌ها پاکیزه می‌کردند!

از آنجایی که به فکر معماران آن زمان نمی‌رسید که سوراخی در کف این حوض‌ها ایجاد کنند تا براحتی بشود آب آن را تغییر داد، به مرور زمان لایه بزرگی از لجن در کف این حوض‌ها جمع می‌شد و اینجور مواقع بود که خانم‌های خانه‌دار وقتی صدای مرد دوره‌گردی را می‌شنیدند که داد می‌زد: «آب حوض خالی می‌کنیم»، او را دعوت می‌کردند تا حوض‌شان را تمیز کند.
آب حوض خالی‌کنی شغل کثیف و بدبویی که احتمالا کاسب دوره‌گرد را پس از مدتی بیمار می‌کرد!

سفید کننده دیگ‌ها
قبل از اینکه گاز لوله کشی و کپسول‌های گاز وارد خانه‌ها شود، سوخت‌های قدیمی باعث می‌شد تا ته و اطراف قابلمه و دیگ‌ها سیاه شود و تمیز کردن و ساییدن این سیاهی‌ها نیاز به زور و بازوی مردانه داشت.

بسته به وضعیت اقتصادی خانواده‌ها، هر چند ماه یا سال، خانم‌های خانه‌دار وقتی صدای مرد دوره‌گردی را می‌شنیدند که کارش پاک کردن این سیاهی‌ها بود، او را دعوت می‌کردند تا ظرف‌هایشان را سفید کنند، کار سخت و مشقت‌باری که گاه ساعت‌ها بطول می‌انجامید و همراه بود با پذیرایی چای و ناهار و شوخی‌های زنانه با مرد سفیدکن!

لحاف دوزی دوره‌گرد
چند دهه پیش، همه کارهای خانه را خانم‌ها انجام می‌دادند، از جمله دوخت و دوز انواع لباس و زیر‌انداز و روانداز را، اما پنبه‌هایی که در لحاف‌ها، برای گرم شدن و در امان ماندن از سرما، جا سازی می‌شد، به مرور بهم می‌چسبیدند، و به‌سازی لحاف‌ها نیاز به متخصصی به نام لحاف‌دوز و پنبه زن داشت، و سالی یا هر چند سال یکبار، وقتی خانم‌های خانه‌دار صدای مرد دوره‌گردی را می‌شنیدند که داد می‌زد: «لحاف‌دوزیه»، او را دعوت می‌کردند تا به کمک کمان بزرگش پنبه‌ها را بزند و لحاف‌ها را از نو بدوزد.

البته کار لحاف‌دوز‌ها [نداف، حلاج] فقط تعمیر نبود، و برای دخترانی که به خانه بخت می‌رفتند نیز لحاف‌های رنگین جدید و مملو از پنبه‌ها می‌دوختند.

لحاف‌دوزی و پنبه زنی کار وقت‌گیری بود، و گاه زنان خانه‌دار در کنار پذیرایی چای و کلوچه و ناهار از مرد دوره‌گرد، در کنارش می‌نشستند و با خاطرات و خبرهایی که این دنیا دیده در اینسو و آنسوی دیده و شنیده بود سرگرم می‌شدند!

مارگیر و شعبده‌باز و نقال و شهر فرنگی
آن زمان که تنها سرگرمی مردم رادیو بود، مردان دوره‌گردی وجود داشتند که گاه و بیگاه به محله‌ها می‌آمدند و قصه می‌گفتند و نمایش می‌دادند و دهان تماشاگران را از تعجب باز می‌کردند!

برخی از این دوره‌گردها شاهنامه خوانی می‌کردند، برخی افسانه‌های امیر ارسلان نامدار و چهل طوطی و هزار و یکشب و قصه‌های عجیب و غریب دیگر را تعریف می‌کردند، برخی ساز می‌زدند و آواز می‌خواندند، برخی شعبده بازی‌ می‌کردند، برخی مارهایی داشتند که به فرمان آن‌ها حرکت می‌کردند، و میمون‌هایی که به دستورشان می‌رقصیدند و با گذاشتن دستشان روی چشم یا باسن‌شان، جای دوست و دشمن را نشان می‌دادند!

شهرفرنگی‌ها که مجموعه‌ای از عکس‌ها و نقاشی‌های سراسر جهان و اتفاقات و جانوران عجیب و غیره داشتند و این تصاویر را درون دستگاهی قرار داده بودند، همراه نمایش این تصاویر، داستان‌سرایی می‌کردند و در مورد تصاویر توضیح می‌دادند و بر علم و دانش مردم آن روزگار می‌افزودند!

رمال و فالگیر و طالع‌بین
خانم‌های آن زمان مشکل زیاد داشتند، یا شوهر نداشتند، یا شوهر داشتند، اما شوهرشان دوستشان نداشت، یا بچه‌دار نمی‌شدند، یا گیر و گرفتار هوو و خواهر شوهر و مادرشوهر بودند، یا گرفتار فقر و نداری و هزار درد بی‌درمان بودند… و حتی وقتی همه‌چیز خوب و خوش بود، گرفتار طلسم و جادو و چشم زخم آدم‌های حسود و عقده‌ای می‌شدند، برخی نیز می‌خواستند که بدانند در آینده چه بر سرشان خواهد آمد، آیا سفری در پیش دارند یا مسافر عزیزی به نزدشان خواهند… و اینجاها بود که مردانی دوره‌گرد به کمک‌شان می‌آمدند، با نوشتن دعا و طلسم، یا ساختن معجون‌های عجیب و غریبی که باید یواشکی در غذا یا چای شوهر ریخته می‌شد، زنان را به آرزویشان می‌رساندند و از شر بدخواه و هووی احتمالی و جن و عفریته نجاتشان می‌دادند، و عشق و محبت را در دل شوهرشان می‌کاشتند، و طعم خوش مادر شدن یا پسردار شدن را می‌چشیدند، و آن‌ها را از آینده با خبر می‌کردند یا با درگذشتگانشان تماس می‌گرفتند!

اسامی برخی دیگر از شغل‌های برباد رفته:

عکاس دوره‌گرد
خیاط و پارچه فروش دوره‌گرد
شیرینی و کلوچه و زولبیا و بستنی و فالوده فروش دوره‌گرد
میوه و سبزی فروش دوره‌گرد
سیب زمینی و پیاز فروش دوره‌گرد
نمک و زغال فروش دوره‌گرد
ماهی فروش دوره‌گرد
یخ‌ فروش دوره‌گرد
تخمه و نخودچی و ذرت بوداده فروش دوره‌گرد
لبو و شلغم و باقالی فروش دوره‌گرد
نان فروش دوره‌گرد
لبنیات فروش دوره‌گرد
روزنامه فروش دوره‌گرد
نفت فروش دوره‌گرد
خودروهای فروشنده کپسول‌های گاز
چینی بندزن و تعمیرکار سماور و قوری
قالی تکان‌ها و شوینده‌های قالی دوره‌گرد
چرخ فلکی دوره‌گرد
آب فروش و دوغ فروش دوره‌گرد

مشاغل ایرانی که دیگر وجود ندارند
سقا یا آب فروش مصری
Share this page to Telegram

لطفا بنویسید که درباره نوشته فوق چه نظری دارید:

avatar