کندوکاوی در یک ضرب‌المثل

ضرب‌المثل و صبر و قناعت و آشپزی

احتمالا شما هم این ضرب‌المثل ایرانی را شنیده‌اید که می‌گوید: «دستت چو نمی‌رسد به بی‌بی، دریاب کنیز مطبخی را»، اما معنای این ضرب‌المثل چیست؟

کندوکاوی در یک ضرب‌المثل

با توجه به واژه «کنیز» در این ضرب‌المثل می‌شود حدس زد که این ضرب‌المثل مربوط است به زمانی که برده‌داری در ایران رواج داشته و آدم‌های مایه‌دار می‌توانستند به بازار بروند یک کنیز یا غلام یا تعدادی بیشتر از انسان‌های به اسارت گرفته را بخرند و مالک شوند.

احتمالا «کنیز» مورد بحث در ضرب‌المثل ما آفریقایی و سیاه پوست بوده، «کنیز مطبخی» هم احتمالا زشت‌ترین کنیز خانه بوده که وظیفه‌اش کار و بیگاری در آشپزخانه بوده و حتی اگر سیاه‌پوست نبوده، طفلکی در آشپزخانه‌های آن روزگار سیاه‌رنگ شده و دوده‌ای، و مملو از بوی عرق و چربی و سیر و پیاز؛ اما منظور از بی‌بی چه بوده است؟

در لغت‌نامه دهخدا «بی‌بی» یعنی زن نیکو و خاتون خانه و خانم، به این حساب بی‌بی یعنی همسر آقا و کدبانوی خانه، یا هر زن زیبا و خواستنی دیگر!

معنی ضرب‌المثل دستت چو نمی‌رسد به بی‌بی…

آنچه که می‌شود حدس زد این است که این ضرب‌المثل ضرب‌المثلی جنسی است و نصیحت می‌کند که که جناب آقا، اگر با خانم خانه مشکل دارد، یا فعلا خانم خانه در خارج از خانه می‌باشد یا به سفر رفته است، یا تمایلی به خانم دیگری دارد که ناز و ادا و منزلتش بالاست، برود سراغ کنیز خانه و […]، اما در زمانه ما، که برده‌داری به شکل قدیمی‌اش منسوخ شده است، معنی و مفهوم این ضرب‌المثل این است که اگر دست شما به کالایی عالی نمی‌رسد، به هر چیز معمولی که در دسترستان است قناعت کنید، مثلا اگر نمی‌توانید یک تلویزیون هوشمند ۸۲ اینچی سامسونگ بخرید، یک تلویزیون معمولی و ریزه میزه و بی‌هوش بخرید، یا اگر دستتان به چلوکباب سلطانی با گوشت تازه و ارگانیک نمی‌رسد قناعت کنید به اشکنه، که در مورد قناعت گفته‌اند:

قناعت توانگر كند مرد را
.
توانگری به قناعت، به از توانگری به بضاعت
.
عزت ز قناعت است و خواری ز طمع
با عزت خود بساز و خواری مطلب
.
چشم تنگ دنیا دوست را
یا قناعت پر کند یا خاک گور!
.
بى‌نيازی از چيزی، بهتر از بى‌نيازی با آن چيز است!
.
و
چو حافظ در قناعت کوش و از دنیای دون بگذر!

کندوکاوی در یک ضرب‌المثل
صبر کنید و بر شیطان لعنت بفرستید

حالا اگر خانم خانه در دسترس نبود و مثلا منشی اداره یا زن همسایه در تیررس بود و آماده خدمت، چه کنیم؟

صلوات بفرستید و شیطان را از کله خود برانید و صبر کنید تا خانم خانه برگردد، که در فضیلت صبر و شکیبایی گفته‌اند:

صبر نصف ایمان است!
.
صبر گنجی از گنج‌های بهشت است!
.
گر صبر کنی ز غوره حلوا سازی!
.
به صبر اندر صدف باران شود دُر
به صبر از لعل و گوهر کان شود پُر
به صبر از دانه آید خوشه بیرون
ز خوشه رهروان را توشه بیرون
به صبر اندر رحم، یک قطره آب
شود نه ماه را ماه جهانتاب!
.
جز صبر تیر او را اندر جهان سپر نیست
مرغی است صبر، کو را جز خیر، بال و پر نیست!
.
لذت حلوا چه داند ناچشیده طعم صبر
ذوق وصل یار دارد هر که در هجران بود!

کندوکاوی در یک ضرب‌المثل

مترادف ضرب‌المثل دستت چو نمی‌رسد به بی‌بی…

دستت چو نمی‌رسد به کوکو، خشکه پلو را فرو کو!

خشکه پلو یعنی چه؟

خشکه پلو یا کته ارزان‌ترین و ساده‌ترین شکل آشپزی با برنج است و نیازی به آب‌کش کردن و افزودنی‌ها ندارد.

طرز تهیه کته یا خشکه پلو یا خشکه پلاو

برای تهیه کته، برنج را در قابلمه بریزید و به میزان یک بند انگشت بالاتر از برنج به آن آب اضافه کنید و قابلمه را روی آتش قرار دهید، پس از آنکه آب ظرف بخار شد، درِ قابلمه را روی قابلمه بگذارید و حرارت را کم کنید و بگذارید تا برنج دم بکشد و تمام.

 

guest
0 نظر
Inline Feedbacks
View all comments